Savaş Muhabiri’nden Mısır ve Türkiye yorumu: İki ülkede de iktidarda muhafazakar bir güç var

Pazar, 7 Temmuz 2013 13:19

rudi_vranckx_resizedFlaman VRT haber kanalında yirmi yıldır savaş muhabiri olarak çalışıyor. Romanya, Yugoslavya, Irak, Libya ve Suriye’deki çatışmaları yerinde takip eden dünyaca ünlü savaş muhabiri Rudi Vranckx’a Mısır’da ulaşmayı başardım ve Mısır ile ilgili gözlemlerini sizler için paylaştı.

Mısır’daki eylemleri örgütleyen TAMARUD (Halk Hareketi) kimdir, hangi gruplardan oluşuyor?
Hatırlanacağı üzere Muhammed El Baradei 2011’de çok önemli bir figürdü. Şu anda Ulusal Kurtuluş Cephesi ve eylemleri örgütleyen TAMARUD hareketinin de sözcülüğünü yapıyor.

Ama en önemlisi Bugün eylemlere katılan gençler aylar öncesinden kendileri inisiyatif aldılar. En sonunda büyük bir dalga oldular, kendi düşündüklerinden bile büyük bir dalga oldular. 6 Nisan hareketine katılmış olan gençlerin birçoğu da bu gün bu hareketin içerisinde. Şimdi bu hareket 30 Haziran hareketi olarak adlandırılıyor. TAMARUD eylemlere başlamadan önce Mursi’nin istifa etmesi için milyonlarca imza topladı. Bunların içerisinde Ulusal Kurtuluş Cephesi’de var. Her türlü muhalefet aslında var. Daha önce birbirleri ile hiç işbirliği yapmayan kurumlar işbirliği yapıyor. TAMARUD tüm Mısır muhalefetini birleştirdi.

TAMARUD içerisinde Mübarek destekçileri var mı?
Mübarek destekçileri olduğunu düşünmüyorum ama buralarda “feloun” olarak tanımladığımız eski rejim destekçileri de sokakta eylemdeler ve eski günlere dönmek istiyorlar. Bu yüzden bu sokaktalar ama TAMARUD ile birlikte yürümüyorlar.

Müslüman muhalefet ne durumda?

Müslümanlardan oluşan Nasyonal Koalisyon adında yeni bir oluşum var. Askerin Mursi karşısındaki tavrına kızgınlar. Bu devrim halkın devrimi, bu asker halkın askeri, Mısır’ın geleceğine yalnız halk karar verir diyorlar. Bu koalisyonda tabanını eyleme, sokağa çağırıyor.

Selefistlerin partisi “NOUR” ise yeni bir seçim istiyor. Talepleri ise: Teknokratlardan oluşan bir hükümet, Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yapılması ve yeni anayasa için bir komisyon oluşturulması.

Aynı şeyleri TAMARUD’da talep ediyor. Selefistler her zaman kazananların yanında durmuştur ve gene aynı taktiği izliyorlar. Bir yıl önceki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ilk başlarda tereddüt etmişler ancak daha sonra Mursi’yi desteklemişlerdi. Şu anda ise tekrar muhalefetin yanındalar.

Mursi’ye karşı gelişen bu muhalefetin başlıca nedenleri nelerdir?
Ekonomi çok önemli ancak düşünce özgürlüğünün kısıtlanması da belirleyici. Mursi 2012 Eylül’ünde Birleşmiş Milletler’de ilk demecini verirken “düşünce özgürlüğünün kısıtlanmasına karşıyım. Ancak dine karşı bir görüş olursa müdahale ederim” demişti. Bu sübjektif yorumla neyi kastediyor?

2013 Mart sonunda Bassem Youssef (Tv sunucusu) bir yorumundan dolayı İslam ve Cumhurbaşkanı’na hakaretten gözaltına alındı. Bu olay sonrasında Mursi karşıtlarında büyük bir güvensizlik oluştu.

Ahmed Duma (blog yazarı) 6 ay ceza aldı ve Cumhurbaşkanına hakaret etmekten tutuklandı. Ahmet Duma aynı zamanda Mart ayı içerisinde Müslüman Kardeşler binası önünde eylem yaptığı için tutuklanan beş kişiden birisidir.

27 Haziran tarihli konuşmasında Mursi; Mısır düşmanlarına karşı duracağını söyledi. Mısır düşmanlarının ülkeyi kaosa itmek istediğini söyleyerek muhalefeti tehdit etti. Mısır televizyon kanallarının, toplum ve aile yapısına uygun yayın yapmaması ve halkı isyana teşvik eder biçimde yayınlar yapması durumunda kapatılacağını söyledi.

Mursi seçim döneminde ekonomiyi ön plana çıkarmıştı. Ancak iktidarda olduğu bir yıl içerisinde işsizlik %13 artarken, devlet bütçesi yarı yarıya küçüldü. Çalışanların %67 sinin sosyal güvencesi yok. Halkın %25 i açlık sınırının altında yaşıyor. Ülkenin yakıt ve enerji sıkıntısı çok büyüdü. İnsanlar benzin istasyonlarında kuyruklar oluşturdu. Pew Research’ın yaptığı araştırmaya göre halkın %75 i ekonominin gidişatının kötü olduğunu söylüyor ve umutlarını kestiklerini belirtiyor. %33 ü ise Mübarek rejimi varken durumun daha iyi olduğunu düşünüyor.

Müslüman Kardeşler ekonomik bir vizyon taşımamasına rağmen ekonomistlerden destek istemedi. Ellerindeki gücün azalacağını düşünüyorlar. Mursi ve Müslüman Kardeşler ekonomik sorunlardan çok ülkeyi nasıl müslümanlaştırabiliriz’e kafa yordu.

Muhalefet lideri El Baredei şöyle söylüyor. “Şeriatı yiyemezsiniz şeriat karın doyurmaz”

Türkiye 2 ay içerisinde destek paketinin ikinci yarısı olarak 2 milyar dolar verecek. Türkiye ağır ekonomik sorunlar ile boğuşan Mısır için önemli bir nefes borusu. Turizm hala toparlanamadı ve bütçe açığı giderek artıyor.

Katar ve Libya’da 5 milyar Euro destek verdi ama bu yeterli değil. Eğer IMF destek vermezse yakıt ve elektirik sıkıntısı büyüyecek. IMF mayıs ayında 12 gün Kahire’de kaldı ve görüşmeler sonuç alınamadan bitti.

Mursi başa geçtikten sonra azınlıkların durumunda bir değişiklik oldu mu?

Rudi Hem Kıptiler hem de Şiiler, kendilerini Müslüman Kardeşler Mursi ve Selefistler tarafından tehdit altında, köşeye sıkıştırılmış hissediyorlar. İzole edilmiş durumdalar. Müslüman Kardeşler politikalarında kendi önemsedikleri alanlara yöneliyor. Kendi adamlarını önemli noktalara yerleştirdiler. Alkol düzenlemesi, kadın haklarını geriye götüren yasaları yürürlüğe geçirdiler. Ama asıl önemli meseleleri, mesela ekonomiyi önemsemediler.

Türkiye ile Mısır arasında benzerlikler görüyor musunuz?
Rudi: Aradaki fark Erdoğan 10-11 senedir iktidarda. Türkiye’deki sistemin köklü bir geçmişi ve Türkiye halkının seküler kültürlü bir toplum yapısı var. Mısırda ise çok muhafazakar bir toplum yapısı var. O kesim Müslüman Kardeşler ve uygulamalarına sempati ile bakıyor.

Müslüman kardeşler 50-60 yıllık bir zulümden sonra iktidara geldi. Erdoğan seküler bir toplumu muhafazakarlaştırmaya çalışıyor. Topluma adım adım muhafazakar İslami bir karakter vermeye çalışıyor. Burada her şey hareket aşamasında ve her şey bir an önce olsun isteniyor. Erdoğan aslında biraz bir adamın çok fazla iktidarda kaldığında ne kadar tahammülsüzleştiğini de gösteren bir örnek. Ama burada siyasi bir kaos var ve hiçbir şey stabil değil ve toplumun iki kesimi şu an karşı karşıya.

Mursi yerine başka biri öne sürülebilir mi Müslüman Kardeşler tarafından?
Yeni bir formül arayacaklar. Bu toplumdaki iki kesimi birbirleriyle barıştırabilecek bir cumhurbaşkanı adayına Müslüman Kardeşlerde olumlu bakacak diye düşünüyorum.

Gezi Parkıyla Kahire’deki olaylar arasında bir benzerlik var mı?
Bir protesto varsa her zaman bir benzerlik olur. Ama aradaki fark şu. Türkiye’de uzun bir zaman böyle bir eylem olmadı ve birden patladı. Park bahanesi aslında bir toplumun boşalması için katalizördü. Burada 2.5 yıldır sürekli protestolar var. Daha iyi yaşam şartları için. Ama iki ülkede de seküler toplum ve gençleri alanlarda görüyoruz ve iki ülkede de iktidarda muhafazakar bir güç var.

Mısır’da sokağa çıkanlar orta sınıf mı? Alt sınıflar eylemlerde yer alıyor mu?
Kahire’de okumuş üniversiteli gençler var ama daha geniş bir kesim sokakta. Sonuçta milyonlardan bahsediyoruz. Ekonomik krizi hissedenlerde, yoksullarda artık sokakta. Paranın değeri düştü. Gençlerin yüzde 25 i işsiz. İnsanlar benzin bitmeden önce benzin alabilmek için istasyonlarda kuyruklar oluşturuyor. Bu yüzden daha geniş katmanlar sokağa iniyor.

Mursi’nin destekçileri ile muhalifler arasında sokak çatışmaları oluyor mu?

Hayır her iki kesimde sokağa çıkıyor. Bugün yine çok büyük protestolar oldu. Hem Müsüman Kardeşler hem diğer kesim sokaktaydı. 24 saat içerisinde bir çözüm bulunmazsa şiddet olaylarının başlanacağından korkuluyor.

Bu röportaj ve değerlendirmeler 2 Temmuz gecesi yapılmıştır. Devrim anlarında bir saat 60 dakika değil bazen yıllar hatta yüzyıllar olabilir. Demeçlerinde hem Mursi, hem generaller kanlarını kurban etmekten çekinmeyeceklerine yeminler ediyorlar. Mısır halkı sokaklara akmaya devam ediyor. Ve gene devrim anları söylenen her sözün daha yazılmadan güncelliğini yitirdiği anlardır.

Bu nedenle Rudi ile yaptığım röportajda ana dair güncel bilgiler almaya çalışmak yerine Mısır’ın Mursi iktidarı sürecini anlayabilecek soruları tercih ettim. Okuyucu da bu perspektiften yazıya bakarsa Mısır’ı okurken Türkiye’de gelişen süreçle ilgili önemli ipuçları yakalayacaktır

Röportaj: Ali Mendillioğlu