Ortadoğu elitleri Türkiye’nin dış politikasını nasıl algılıyor?

Salı, 24 Haziran 2014 15:43

Türk dış politikası ile ilgili çevreler, Türkiye’nin dış politikasının gözle görülür bir değişim içinde olduğu hususunda hemfikir olmakla birlikte, izlenmekte olan politikaların ‘asıl’ amacını yeniden tartışmaya başladılar. Bunların arasında, Türkiye’nin ‘Arap uyanışı’ sürecinde daha aktif ve dengeli bir dış politika yürüttüğünü savunanlar kadar, bu politikaların esasında Ankara’nın kapasitesinin çok üstünde hedefler olduğunu iddia edenler de mevcut.  Türk dış politikasının ağırlıklı olarak mesai harcadığı Ortadoğu coğrafyasının elitleri Ankara’yı takip ederken tercihlerini nasıl değerlendiriyorlar? Arap uyanışı sürecinde vuku bulan Mısır darbesi ve neticelenmeyen Suriye sorununda Türkiye’nin rolünü ve müstakil olarak bu sorunların istikametini nasıl algılıyorlar?

Bu bağlamda, Fatih Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümü ve İstanbul Enstitüsü “Ortadoğu elitleri Türkiye’nin dış politikası nasıl algılanıyor?” sorusundan yola çıkarak bir çalışma yaptı.

Araştırma, Filistin, Fas, İran, İsrail, Irak, Libya, Mısır, Suriye ve Tunus olmak üzere 9 ülkede gerçekleştirildi. Araştırma kapsamında da, İran hariç her ülkeden yaklaşık 50 kişi olmak üzere, toplamda 500 ün üstünde kişi ile yüz yüze ve internet üzerinden görüşüldü.

Uluslararası politikada Türkiye söz sahibi mi? 

Araştırmada öne çıkan ilk çarpıcı ve önemli sonuç, Türkiye’nin dış politikasında, tartışmaları doğrular nitelikte bir değişim olduğu yönündedir. Uluslararası politikaların oluşumunda Türkiye’yi daha fazla söz sahibi olmuş mudur sorusuna %73.40 oranında evet yanıtını veren Ortadoğu elitleri, Ankara’yı hala göreceli olarak etkin bir uluslar arası aktör olarak algılamaktadır. Lakin aynı soruya 2013 araştırmasında %85 oranında yanıt veren bölge elitlerinin gözünde Türkiye’nin uluslararası belirleyici bir aktör olma yolunda önemli bir güç kaybına uğradığı gözlemlenmektedir.

Screen Shot 2014-06-24 at 3.26.55 PM

TÜRKİYE’NİN DIŞ POLİTİKA HEDEFLERİ KAPASİTESİNİN ÜSTÜNDE

Türkiye askeri ve ekonomik güç kapasitesini aşan dış politika hedeflerine mi odaklanmaktadır? Sorusuna Ortadoğu elitleri yaklaşım %49 oranında evet yanıtını vermiştir. Bu oran bir sene önce yapılan araştırmada sadece %45 civarında olduğu görülmektedir. Ortadoğu elitleri başarısızlıkla neticelen ‘Arap uyanışı’ süreci akabinde Türk dış politikasının başarılı olma ihtimali olmayan hedeflere yönelik hamleler yapmaya çalıştığını giderek yükselen bir oran ile düşünmektedir. Türkiye’nin gücüne oranlı dış politika hedeflerinin olduğunu düşünen elitlerin yüzdesi ise %27.50 olmuştur.

Screen Shot 2014-06-24 at 3.40.24 PM

ORTADOĞU HALKLARININ TÜRKİYE SEMPATİSİ AZALIYOR

Ülkenizin yakın olduğu ilişkiler içinde olduğu devletleri en iyiden (1) en kötüye (5) doğru sıralayacak olsaydınız Türkiye kaçıncı sırada olurdu? sorusuna ise Ortadoğu elitleri 2013 senesinde Türkiye’yi %18 oranında birinci sıraya yerleştirirken 2014 de bu oran %11’e gerilemiştir. En iyi 2. Ülke olarak görenlerin oranı da %23den yaklaşık %11.60’a gerilemiştir. Genel toplamda Ortadoğu elitleri bir önceki sene ile mukayese edildiğinde Türkiye ile ülkeleri arasındaki ilişkilerin kötüye gittiğini ve Ankara’ya ülke olarak daha az sempati beslediklerini ifade etmişlerdir.

Screen Shot 2014-06-24 at 3.27.32 PM

TÜRKİYE BÖLGESEL GÜÇ DEĞİL AMA GELECEĞİN BÖLGESEL GÜCÜ

Araştırmadan çıkartılacak bir diğer önemli sonuç ise komşu ülkelerin bölgesel güç denilince ilk olarak artık Türkiye’yi görmemeleridir. 2013 senesi araştırmasında Ortadoğu elitleri %32 oranında olumlu yanıtlarken Türkiye’yi birinci sırada bölgesel güç olarak görürken bu sene aynı oranda birinci sırada İran boy göstermektedir. Türkiye ise %20 oranında bir destekle İran’ın akabinde ikinci sırada bölgesel güç olarak algılanan ülke olduğu görülmektedir.

 

Screen Shot 2014-06-24 at 3.27.55 PM

TÜRKİYE DEMOKRASİSİ HALA CAZİBE MERKEZİ

Son yıllarda çokça tartışılan, Türkiye’nin Ortadoğu rejimleri için model olup olamayacağına ilişkin sorulan soruya da, bölge ülkeleri 2013 senesinde %67 gibi oldukça yüksek oranda ‘Evet’ cevabı geldi. Bu oran 2014 senedinde de tıpkı diğer sorularda olduğu gibi bir düşüş içine girmiş ve %60.90 a gerilemiştir.

Screen Shot 2014-06-24 at 3.28.02 PM

ARAP BAHARI ARZULANAN HEDEFLERE ULAŞAMAMIŞTIR

‘Arap baharı’ arzulanan hedeflerine ulaşmış mıdır? Sorusuna Ortadoğu Eltileri’nin %86.70 den fazlası demokratikleşme ve özgürleşme olarak algılanan Arap Baharı’nın başarısızlıkla neticelendiğine kanaat getirmektedir. Başarıya ulaşıldığına kanaat getirenlerin oranı ise sadece %6 civarındadır. Başarısızlıkla neticelenen ‘Arap baharında’ hangi ülkeler daha aktif olmuştur? Sorusuna ise neredeyse eşit olarak %25 oranında Türkiye, İran ve Katar yanıtları ön plana çıkmaktadır. S. Arabistan’ın Arap baharına etkisi ise bu üç aktöre göre daha z olduğu gözlemlenmektedir.

Screen Shot 2014-06-24 at 3.28.13 PM

ORTADOĞU ELİTLERİ: SURİYE’DE ÖNCELİK ATEŞKES OLMALI

Ortadoğu’nun en önemli tartışma konularından Suriye sorununa yönelik sorulan ‘Türkiye Suriye sorununun çözümünde nasıl bir rol oynamalı?’ sorusuna bölge elitleri %65 oranında önceliğin ateşkese verilmesi ve yeni Suriye’nin akıbetinin masa başında verilmesini önermişlerdir. Elitlerin %35 i muhalefete tam destek verilmesini isterken yaklaşık %25 kadarı da Ankara’nın tarafsız kalmasını tavsiye etmektedir. Ortadoğu Elitleri’nin sadece %10 kadarı Türkiye’nin Esad’e destek vermesini talep etmektedir.

Screen Shot 2014-06-24 at 3.28.52 PM