Çıkan petrolden istenen pay özerkliğe giden yol mu?

Cumartesi, 19 Nisan 2014 09:54

Türkiye 30 Mart seçimlerine özerklik tartışmaları içinde girdi. BDP’nin doğu bölgelerinde kazandığı belediyelerden sonra bölgesel bir özerklik ilan edeceği uzun süredir tartışılan bir konuydu. Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı BDP’li Gültan Kışanak’ın El Cezire’ye verdiği röportajda “Diyarbakır’da çıkan petrolden pay istiyoruz” açıklamaları ile bir anda gündeme oturdu. Kışanak’ın bu açıklamasına Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız’dan cevap gecikmedi. Yıldız böyle bir şeyin mümkün olmadığını söyledi. Gülten Kışanak’ın devamlı gündeme getirdiği özerklik projeleri ile bu açıklamanın bir bağlantısı var mı? Bölgede özerk bir yönetim mi kurulmaya çalışılıyor?

Dicle Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç.Dr. Vahap Coşkun

vahapBu açıklama Türkiye’de her zaman olduğu gibi bir bölücülük ve ya ayrışma konusu olarak değerlendirildi. Oysa ki Gültan Kışanak bunu sadece Diyarbakır için demedi diğer iller için de aynı temennisini dile getirdi. Kaynakları etkili bir biçimde kullanamadığını ihtiyaçlarını karşılamada tam bir performans gösteremediğini net bir şekilde görmekteyiz. Burada yerelin yetkilerinin artırılması gerekiyor. Bu yetkilerin artırılması ise Yerel idareye o alanda bir yetki verilmesi gerekiyor. Bu bağlamda yeraltı kaynaklarının işletmesi ve idaresinin yerel makamlara devredilmesi son derece doğal bir şey. Büyükşehir yasasından sonra büyükşehir belediyelerinin görev alanları bütün ili kapsadıkları için büyükşehir belediye başkanları ve belediyeleri tüm ile ekonomik bir refah sunmak hizmet götürmek durumundalar. Dolayısıyla böylesine bir sorumluluğun yerine getirilebilmesi için aynı şekilde ekonomik kaynakların da geliştirilmesi gerekiyor. Dolayısıyla bu bağlamda Gültan Hanım’ın açıklaması son derece yerinde. Enerji Bakanı Taner Yıldız yeraltı kaynaklarının işletilmesinin devletin hakkı olduğunu söyledi. Bu arada belediyelerin de yetkilerini düşünmek gerekmez mi? Dolayısıyla burada talep edilen devlet hakkından bir kısmının yerel yönetimlere devredilmesi. Bu sadece Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’nin değil tüm şehir belediyeleri için düşünmek ve ilkesel olarak bunların işletilmesini ve yönetilmesini büyükşehirlere devretmek gerekiyor. Merkezi hükümetin buradaki yetkisi daha çok düzenleyici bir yetki olabilir. O nedenle bu talebi hani bir özerklik, ayrılma, bölünme gibi konular üzerinden değil daha ekonomik açıdan düşünmenin doğru olduğunu düşünüyorum.

Araştırmacı-Yazar Muhsin Kızılkaya

Muhsin-Kizilkaya_4997_1396527669Gültan Kışanak’ın Diyarbakır civarında çıkan petrollerden pay istemesi bence yanlış anlaşılan bir şey oldu. Yani bunu böyle koyduğu zaman böyle istediği zaman insanları ürküten bir şey. Ama özünde doğru bir talep, o da şu; hangi bölgede o bölgeyi zenginleştiren doğal kaynak çıkıyorsa ya da orada bir zenginleştirme kaynağı varsa oradan o bölgede yaşayan insanlara pay verilmesi talep edilebilir bir şeydir. Dünyanın her yerinde bu böyle. Ama şu koşul var; şimdi Diyarbakır sonuçta o bölge ulusal gelirden en az pay alan bölgelerden bir tanesi. Bölgenin bütün elektrik sarfiyatının bir kısmını Marmara Bölgesi karşılıyor oradan vergiler tam olarak toplanmadığı için. Bu noktaya geldiğimizde Marmara Bölgesi’ndekiler de biz buradaki sanayi üretiminden pay isteriz diyebilirler ki bence desinler eğer Türkiye yerelden gelişebilecekse, merkezi yapıdan kurtulup muhtariyet biçiminde bir sistem kurulacaksa bu da talep edilebilir bir şey ama şu anda baktığımız zaman Türkiye’deki mevcut merkezden yönetim sistemi böyle bir şeye izin vermiyor. Çünkü Maliye Bakanlığı’nın bir havuzu var Türkiye’deki bütün gelen o havuzda toplanıyor ve ona göre de bölgelere dağıtılıyor. Bu sistem yasal değişiklik yapılmadıkça da bir bölgede çıkan zenginliğin o bölgeye pay olarak verilmesi çok gerçekçi bir öneri olarak şu aşamada görülmüyor. Diyelim ki Keban Barajı’ndaki elektrik üretiminden o bölgeye pay vermek ama aynı zamanda da batıdaki bütün sanayi gelirinden o bölgeye dağıtmak bir süre sonra bölgeler arasında feci bir dengesizliği de ortaya çıkarabilir. Bu çok ince düşünülmeden, planlanmadan talep edilebilir bir şey olsa da yerine gelmesi son derece güç bir şeydir. Fakat Türkiye eğer yerelden yönetime geçecekse bir noktadan sonra bunların olması da son derece doğal. Bu açıdan şimdi Gültan Kışanak’ın söylediği şey bizim ilk etapta hiç böyle bir şey şimdiye kadar dillendirilmediği için insanlara tuhaf ve irkiltici geldi. Talep edilebilir bir şeydir;ama bu yasal olarak mümkün değildir. Bunun sağlanabilmesi için de Türkiye’nin adem-i merkeziyetçi yapıdan vazgeçmesi ve yerel bazda bir muhtariyet sistemi kurulursa anca bu olabilir bir şeydir.

Kenan Taş (esaskenan)

TÜRKİYE’NİN EN ÇOK OKUNAN TABLET DERGİSİNİ İNDİRMEK İÇİN 

ANDROİD TABANLI TABLETİNİZE İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN